Inloopspreekuur opening Culturele Markthal

Inloopspreekuur opening Culturele Markthal

Op zaterdag 25 januari aanstaande houden we een boeken-op-recept spreekuur om de opening van de Culturele Markthal in Breda te vieren! Een bruisende en kleurrijke plek in het hart van Breda waar onder andere de bibliotheek te vinden is. Zaterdag zijn er tal van activiteiten voor jong & oud. Ons spreekuur is er voor iedereen die last heeft van een midwinterdip, van sociale media-moeheid, een gebroken hart, keuzestress of ander alledaags leed. In een kort doch indringend consult bij de cultureel apothekers kun je je hart luchten en ontvang je een hoogstpersoonlijk boekenadvies, inclusief de juiste dosering, het beste tijdstip van inname en eventuele bijwerkingen.

Datum: zaterdag 25 januari 2020
Tijd: 10.00 tot 13.00uur
Meer informatie: https://www.culturelemarkthal.nl/opening/#rdv-calendar


Lezen is goed voor de mens: De feiten op een rij

Lezen is goed voor de mens: De feiten op een rij

Er zijn in de loop van de jaren talloze onderzoeken gedaan naar de impact van het lezen van boeken, vanuit verschillende wetenschappelijke disciplines, zoals de letterkunde, de (neuro)psychologie en de economie. Door een groot aantal van deze onderzoeken te combineren, ontstaat een helder overzicht van het effect van het lezen van boeken. Uit de analyse van de beschikbare data komen vier thema's steeds weer naar voren waarop lezen een positief effect heeft: burgerschap, werknemerschap, gezondheid en zingeving.
Dat lezen bijdraagt aan gezondheid komt bijvoorbeeld om dat lezers beter in staat zijn informatie tot zich te nemen en omdat het lezen van boeken een positieve invloed heeft op onze hersenen. Maar waar komen deze effecten vandaan? Hoe kan het dat je deze vaardigheden ontwikkelt door boeken te lezen? En waarom is dat belangrijk voor de maatschappij?

KVB Boekwerk, het kennis en innovatieplatform van het boekenvak liet alles wat we weten uit onderzoek over het effect van lezen nog eens op een rijtje zetten in een pas gepubliceerd rapport. Het hele rapport kun je hier downloaden: https://www.kvbboekwerk.nl/monitor/impact-van-het-boek/mens-en-maatschappij


14 november: Tentoonstelling over bibliotherapie

14 november: Tentoonstelling over bibliotherapie

Kan het boek de therapeut vervangen? Tot welke inzichten brengen boeken de lezer? Studenten van de master Boekwetenschap van de Universiteit van Amsterdam hebben een tentoonstelling samengesteld rond het thema Bibliotherapie: therapie aan de hand van teksten en - in dit geval - in het bijzonder literaire teksten. Wij vertellen tijdens de opening over de wijze waarop wij bibliotherapie bedrijven. Welke literaire pillen hebben wij zoal in ons medicijnkastje? Wat schrijven we regelmatig voor? Hoe komen we tot de juiste medicatie? En welke effecten observeren we zoal? Kortom, de uiteenlopende manieren waarin wij in al onze activiteiten gebruik maken van de kracht van gedichten, verhalen en romans.

Locatie: BG2 / ruimte eerste verdieping / Turfdraagsterpad 15-17 / Amsterdam
De tentoonstelling wordt op donderdag 14 november om 17.00 uur feestelijk geopend en is tot het einde van het jaar te zien.
Je kunt je aanmelden voor de opening door een e-mail te sturen naar tentoonstelling-bibliotherapie@hotmail.com.


Wat lezen de apothekers deze zomer?

Wat lezen de apothekers deze zomer?

Akke ging eerder dit jaar al op een verre vakantie en zoekt de komende weken rust in eigen land. Hoewel, rust… Er zijn zoveel leuke zomerfestivals te bezoeken, verre vrienden om mee bij te praten en kasten om eens uit te mesten, dat ze hoopt ook voldoende aan lezen toe te komen. Want juist omdat ze thuisblijft, ligt er een flinke stapel klaar. Daarop in elk geval de nieuwste van haar all time favorite Jeannette Winterson: Frankkusstein. Deze thuisblijfzomer leent zich verder natuurlijk perfect om eens te reflecteren op al dat gereis met Grand Hotel Europa van Ilja Leonard Pfeijffer. En dan wil ze nog de nieuwste van Manon Uphoff en Hanna Bervoets lezen, en het werk van Eva Meijer, en van Katie Roiphe, waar ze zoveel goeds over las en ook Dieren eten van Jonathan Safran Foer ligt klaar, want Akke wil vegetariër worden. En dan hebben we het nog niet over wat onderop de stapel wacht: Op zoek naar de verloren tijd van Proust, die ultieme klassieker waar ze nog nooit aan toekwam… Kortom: dat wordt nog een hele drukke zomer!

Marije gaat voor het eerst in decennia weer eens interrailen, en dus met een rugzak op pad. Het fysieke gewicht van de boeken die ze normaal meesleept op vakantie grimast haar toe, nu ze geen jonge hond meer is. Dit wordt dus de zomer waarin zij zich echt zal moeten overgeven aan de e-reader. Nou vindt ze e-books kopen eigenlijk maar een kille bedoening – als ze een boek koopt wil ze het vast kunnen pakken. Grasduinend door de collectie e-books van de bibliotheek werd ze gelukkig ook behóórlijk enthousiast. Heel Murakami’s 1q84-trilogie, die al tijden op haar verlanglijstje staat! En kijk, Johan Harstads Max, Mischa en het Tet-offensief! Als papieren boek ontilbaar zwaar om mee te slepen, nu slechts 0 gram ;-) En Oorlog en Terpentijn waar ze onlangs een spannende analyse over las (moet je het nou lezen als waargebeurd of speelt Stefan Hertmans een spel met de lezer?): met één muisklik binnen te halen. Dat worden verrukkelijke treinreizen – hoe verder hoe beter!

Eva is van plan zich de eerste zomerdagen in te lezen met Op jouw bruiloft van Carson McCullers. Een boek over ongeveer alles, aldus de NRC: ‘De hete zomer? Opgroeien? Liefde? Racisme? Onbegrip? Gender? Naast dat grootse alles schetst McCullers misschien wel de meest hartverwarmende zesjarige uit de literatuur.’ De hele wereld en een aandoenlijk personage tussen twee omslagen, dat klinkt als fijne kost voor op het stadsbalkon. Met Hoe lees je een boek? van Virginia Woolf staat er ook wat vakantievakliteratuur op Eva’s lijstje. Maar voor het jaarlijkse familiebezoek aan nonno en nonna (en de rest van de Italiaanse tak) dacht ze aan lichtere kost. Sowieso wisselt Eva grotemensenliteratuur graag af met heldere taal voor kinderen, dus verheugt ze zich op Zeb van Gideon Samson en De reis van Syntax Bosselman van Arend van Dam. Beide wonnen dit jaar net niet de Woutertje Pieterse Prijs. Ook Radna Fabias’ bekroonde dichtbundel Habitus gaat mee. Verder is Eva altijd in voor mooie vondsten in boekenkastjes in het wild en op plankjes voor verweesde exemplaren op pleisterplaatsen onderweg.

Voor Annemarie, jeugdboekrecensent en dus altijd met de neus in de kinderboeken, is de zomer altijd het moment om even te minderen met lezen. Alhoewel, er lonken natuurlijk boeken waar je normaal niet aan toekomt en die je absoluut gelezen moet hebben. Zoals De goede zoon van Rob van Essen, De heilige Rita van Tommy Wieringa en Gebrek is een groot woord van Nina Polak, de drie grote prijswinnaars van het afgelopen jaar. Deze boeken zijn genomineerd voor de scholierenprijs De Inktaap 2020 en dus stiekem toch ook meteen fijn zomerhuiswerk!

Roos is al wekenlang op pad. Ze sms’te ons net vanuit Oekraïne, waar ze een interessante expertmeeting voor literair vertalers gaat bijwonen. Ze reisde per trein stapsgewijs met lief via Oost-Europa naar Iviv, en las toen onder meer Het zoutpad van Raynor Winn, over een wandelreis langs het eeuwenoude South West Coast Path in Engeland. Volgende week heeft ze een 30 uur durende solo-treinreis terug naar Nederland voor de boeg. Leestijd genoeg dus, helemaal nu ze niet meer afgeleid kan worden door dat leuke lief van haar. De komst van Joachim Stiller van Hubert Lampo en Het leven van Pi van Yann Martel liggen al klaar. Maar eerst nog Sister Outsider van Audre Lorde uitlezen, omdat ze dat bij thuiskomst gaat vertalen.


Last van vaderschapstwijfels?

Last van vaderschapstwijfels?

Onderzoek ze met Kleine dagen van Bernard Dewulf

Zit je op de wipwap waar het om wel of niet voortplanten gaat? Al 35, maar nog te druk met werken tot 8 uur 's avonds en met het bijhouden van je Facebookvriendschappen om het kinderbesluit echt bij de kop te pakken? Of tikt bij jouw vriendin de biologische klok inmiddels luid en duidelijk, maar aarzel je over het vaderschap, omdat je bang bent dat het een enorme inbreuk op je vrije leven zal zijn? Vrees je een leven op de vierkante centimeter wanneer je aan kinderen begint?

Dan schrijven we je Kleine dagen van Bernard Dewulf voor. Deze Vlaamse schrijver weet dat leven op de vierkante centimeter in woorden te vangen. In korte impressionistische stukjes van een pagina of anderhalf schrijft hij over wat hij ziet en voelt als hij naar zijn kinderen kijkt. Pretparkbezoek, boomklimmen, lieveheersbeestjes verzamelen in de tuin, uitzwaaien bij de schoolreis, een zoon die verveeld op de bank hangt: Dewulf kijkt ernaar en maakt ons als lezer deelgenoot.

Op die manier vangt Dewulf de poezie van het dagelijks leven met kinderen en geliefde.  Zijn boek laat in feite zien hoe het hebben van kinderen een soort van tweede ontdekkingsreis door de wereld behelst. Ooit was je zelf een kind en was alles wat je deed en zag nieuw. Eenmaal een flink aantal jaren volwassen neemt het aantal dingen die je voor het eerst doet zienderogen af. Leef je een leven met kinderen, dan beleef je die ontdekkingstocht van de wereld, van het wonder van kunnen fluiten tussen je tanden tot aan de schrik om oorlogstaferelen op het journaal, nog een keer.

'Miniaturen van de gloed van het gewone', zo noemde iemand dit werk van Dewulf. Lees het, elke dag een paar stukjes, en kijk in hoeverre deze miniatuurtjes iets doen gloeien in je buik. Zo ja, dan is een leven met kinderen misschien wel echt iets voor jou. Vind je het allemaal maar dodelijk saai en beperkt en denk je: dat die man niet snakt naar verre reizen en nachtenlang dansen?, dan moest je het misschien maar beter laten.


Van lezen word je misschien toch niet empathischer

VAN LEZEN WORD JE MISSCHIEN TOCH NIET EMPATHISCHER

Sinds enkele jaren is er steeds meer aandacht voor de positieve opbrengsten van het lezen van literatuur. En dan vooral op psychologisch gebied. Belangrijk hierbij was het onderzoek dat de Amerikaanse wetenschapper David Kidd in 2013 deed en waaruit zou blijken dat onze empathische vermogens vergroot worden als we literatuur lezen. Nu blijkt uit een herhaling van dat onderzoek, dat die conclusie mogelijk toch niet zo hard is, zo berichtte De Volkskrant onlangs. De uitkomsten uit het onderzoek van Kidd werden in de herhaalstudie in elk geval niet gevonden. Lees het artikel over in De Volkskrant.


Pilot samenlezen met jongeren. Iets voor jouw leerlingen?

PILOT SAMENLEZEN MET JONGEREN. IETS VOOR JOUW LEERLINGEN?

Ben jij vo-docent Nederlands en altijd op zoek naar nieuwe manieren om literatuuronderwijs te geven? Doe dan mee aan onze nieuwste pilot.

De Culturele Apotheek stimuleert op allerlei manieren het lezen van literatuur door het maken van een verbinding met het alledaagse leven van mensen. Samen met Stichting Lezen onderzoeken we op dit moment of een nieuwe methodiek voor het lezen van literatuur, shared reading ofwel samenlezen, bij jongeren aanslaat. Uit een eerste pilot in de Bijlmer bleek dat literatuur een perfecte aanleiding vormt voor een goed gesprek over de dingen die jongeren bezighouden. We hebben ruimte om een nieuwe pilot te starten.

Wat gaan we doen?
In een kleine groep (7 tot 12 jongeren) lezen we (elkaar) een uur een paar mooie teksten voor uit de literatuur: fragmenten uit romans, korte verhalen of gedichten uit de wereldliteratuur. Samen praten we door over wat we lezen. Vind je het mooi of juist niet? Herken je er iets in? Zet het je aan het denken? Voorbereiding vooraf is niet nodig.

Wat levert het de jongeren op?
• Verhalen die de fantasie prikkelen of die gewoon heel mooi zijn.
• Ontspanning.
• Een plek waar ze hun eigen verhalen kunnen delen.
• Kennis van literatuur om indruk mee te maken. 😉

We zoeken een groep leerlingen die 6 tot 8 keer een uur per week volgens deze methodiek literatuur lezen, al dan niet tijdens de les. Deelname aan de pilot is kosteloos.

Denk je dat het interessant is voor jouw leerlingen (15+) of wil je meer weten, dan komen we graag in contact! Stuur een e-mail naar vraag@cultureleapotheek.nl en wij nemen contact op.


Hersengymnastiek voor ouderen met dementie

HERSENGYMNASTIEK VOOR OUDEREN MET DEMENTIE

Iedere vrijdagochtend leest een groep senioren ‘met geheugenproblemen’ in Odensehuis Het Schouw passages uit romans en gedichten, samen met een leesbegeleider van de Culturele Apotheek. Het blijkt een schot in de roos. “Het samenlezen zorgt ervoor dat je moet nadenken.

Door: Joost Zonneveld / Foto: Xander Remkes

Het Odensehuis in Amsterdam-Noord biedt ouderen die in verzorgingshuis Het Schouw of in de buurt wonen een plek voor ontmoeting. Een bonte mix van mensen, al dan niet met dementie, komt hier regelmatig bijeen. Sinds februari verzorgt de Culturele Apotheek wekelijks een samenleesgroep. Al snel groeide het uit tot een van de populairste activiteiten van het inloophuis. Om eens te zien en te horen hoe het er in deze samenleesgroep met kwetsbare ouderen aan toe gaat, mag ik een paar keer aanschuiven.

Goed voor het geheugen

Elke vrijdag komen de ouderen tussen tien en half elf een voor een binnenlopen. Sommigen met gekromde rug en rollator, anderen kunnen het zonder hulpmiddelen af. Twee ouderen die als vrijwilliger in het inloophuis actief zijn, zijn druk bezig koffie en thee klaar te maken en leggen koekjes op een bord op tafel. Een van de twaalf aanwezige ouderen zegt tegen me dat ze heel benieuwd is wat er vandaag gelezen gaat worden. Het samenlezen is voor deze mensen een wekelijks uitje. Niet zozeer naar andere oorden, maar terug naar eigen herinneringen en naar de verhalen van de andere aanwezigen. “De teksten leiden altijd wel tot een interessant gesprek,” zegt een vrouw die bijna geen samenleesbijeenkomst overslaat. En dat gesprek naar aanleiding van een gedicht of een passage uit een roman is de essentie van het samenlezen, zo had ik al gehoord van Marije en Akke van de Culturele Apotheek. In Engeland en België worden al jaren goede resultaten behaald met samenleesgroepen, ook bij mensen met dementie. Engelse onderzoekers concludeerden dat dementiesymptomen aantoonbaar afnamen door samenlezen en dat het geheugen van de deelnemers verbeterde.

Stof tot nadenken

Tijdens een van de sessies waar ik bij ben, leest de groep een passage uit het boek Slaap! van Annelies Verbeke. De verteller ligt wakker, valt in slaap, droomt – of is hij toch weer wakker? Het is zeker geen gemakkelijke tekst: het taalgebruik is bloemrijk en niet alle zinnen in het verhaal zijn voor één uitleg vatbaar. Zo heeft de verteller het over 'de kwaadste uren van de nacht' als hij midden in de nacht wakker ligt, over 'een rustige onbestemdheid' tijdens een droom en over het feit dat tijdens de terugkerende droom 'nooit een gesprek met de potvis heeft plaatsgevonden'. Genoeg stof om bij stil te staan dus. Om samen te bedenken hoe je de tekst zou kunnen begrijpen en om te bespreken wat de tekst zoal oproept aan eigen verhalen en ervaringen.

Gesprek over dromen

Lia, deze vrijdag leesbegeleider van dienst, heeft de tekst eerst hardop voorgelezen. Dan vraagt ze wat de deelnemers denken van de tekst. “Die meneer heeft het maar druk in zijn droom,” is een eerste reactie. Een ander: “Omdat ik na vier uur 's nachts niet meer kan slapen, vind ik dat dat ook de kwaadste uren van de nacht zijn.” Een van de andere aanwezigen: “Het is iemand die niet graag alleen in bed ligt”. Waarop nog weer een ander reageert met: “Er is ook een omhelzing in de droom, dat zijn de mooiste dromen.” Een paar aanwezigen gniffelen, waarna een stilte valt. Een deelnemer onderbreekt die met de opmerking: “Ik kan mij eigenlijk nooit herinneren wat ik gedroomd heb.” Ik denk dat dit het gesprek zal laten stokken, maar er komen juist allerlei vragen op bij andere aanwezigen. “Waarom dromen we eigenlijk, wat is het nut ervan?” En: “Ik heb wel eens iets gedroomd wat later ook echt gebeurd is.” Hierop wordt ingehaakt door een vrouw die zegt dat ze soms, als ze half wakker is, hoopt dat haar droom in het echt doorgaat.

Een vrouw die leeft met een vergevorderde vorm van dementie, mengt zich ook in het gesprek. “Ik droom niet meer”, zegt ze. De man die naast haar zit zegt dat hij dromen niet leuk vindt. Leesbegeleider Lia vraagt waarom niet. “Ik werkte vroeger in de boekhouding en ik had altijd te veel werk. Dat komt in dromen vaak terug. Dan zie ik een groot bureau met stapels werk.”

Samen bezig zijn

De passage uit de roman Slaap! blijkt aanleiding voor een gesprek waarin de deelnemers alle vrijheid voelen iets te zeggen, over wat zij dromen, wat in hun gedachten opkomt tijdens slapeloze uren en over wat hun dromen of doorwaakte gedachten voor hen betekenen. Het zijn onderwerpen waar de meeste deelnemers niet vaak over praten, maar die hen wel bezighouden. Marina vertelt me na een van de bijeenkomsten: “Wij zitten in een omgeving waar eigenlijk niet meer zoveel hoeft, maar het samenlezen zorgt ervoor dat je moet nadenken. Over de tekst, maar ook over wat andere mensen daarover te zeggen hebben.” Samenlezen vraagt dus inspanning van de deelnemers in een omgeving waar die normaal gesproken nauwelijks gevraagd wordt. Een ander legt de nadruk op de meerwaarde van de gemeenschappelijke activiteit, zoals Frans: “Je bent samen ergens mee bezig. Als we hier met elkaar eten, zeggen de meeste bewoners nauwelijks iets. Maar met het samenlezen is dat anders. De teksten gaan altijd ergens over en het is wel mooi om te horen hoe iedereen over een onderwerp denkt en om daar dan over te praten.”

Een ander gesprek

Na een uur lezen en praten, sluit Lia de bijeenkomst af. Een paar ouderen schuiven door naar een andere tafel waar even later een lunch geserveerd zal worden, anderen vertrekken weer naar huis. Jonne Meij, coördinator van het Odensehuis Het Schouw, vertelt me dat ze erg enthousiast is over het samenlezen. “Het heeft veel verschillende positieve effecten. Het is voor de ouderen in de groep hoe dan ook belangrijk en leuk om samen te komen, om elkaar te ontmoeten. En ik ben verrast door de manier waarop in de groep over de soms best moeilijke teksten gesproken wordt. Normaal gesproken is er niet zo veel variëteit in de gesprekken, maar dat is tijdens het samenlezen anders. Dan komen herinneringen en soms ook hele verse ervaringen ineens samen, durven de deelnemers die ook te delen met de groep en wordt er met aandacht naar elkaar geluisterd. Ik zie sommige ouderen ook echt groeien, zij leven helemaal op.” En dat is ook het gevoel dat ik overhoud na enkele bijeenkomsten te hebben bijgewoond. De deelnemers hebben echt zin om uitgedaagd te worden en voelen geen barrière om herinneringen of gevoelens te delen. Het is bijzonder om mee te maken hoe de ouderen, al dan niet beperkt door (een lichte vorm van) dementie, geconcentreerd bezig zijn met de teksten en met elkaar. Er is bij de deelnemers een sterke behoefte aan een meer diepgaand gesprek dan gebruikelijk is, iets wat mooi is om te zien. Als de lunch geserveerd wordt, vertrek ik met de gedachte dat het samenlezen echt iets waardevols teweegbrengt in het leven van de mensen van het Odensehuis.


Publicatie met onderzoek naar literatuur en geneeskunde

PUBLICATIE MET ONDERZOEK NAAR LITERATUUR EN GENEESKUNDE

Het wetenschappelijke tijdschrift Nederlandse letterkunde heeft een heel themanummer gepubliceerd met onderzoek naar de rol en mogelijkheden van literatuur in de geneeskunde en de psychologie. Het nummer heeft als titel: De taal der ziekte: literaire perspectieven op geneeskunde, psychosomatiek en psychiatrie en is samengesteld door gastredacteuren en onderzoekers Gaston Franssen & Stefan van Geelen. Alle artikelen in het nummer zijn gratis te downloaden: klik hier.

Inhoud:

  • De taal der ziekte. Literaire perspectieven op geneeskunde, psychosomatiek en psychiatrie, door Gaston Franssen en Stefan van Geelen
  • ‘Ik kan niet genezen van een kwaal die ik niet ken’. Depressie en intertekstualiteit in Kikker gaat fietsen (2008) van Maarten van Buuren, door Anne-Fleur van der Meer
  • Een wandelende anomalie. Renate Dorresteins Heden ik (1993), ME/CVS, en de onbepaaldheid van de autopathografie, door Gaston Franssen & Stefan van Geelen
  • Autie-biografisch gelezen. Het spanningsveld tussen taal, narrativiteit en autisme, Leni Van Goidsenhoven
  • Voor en door gekken. De Gekkenkrant als discursieve praktijk, door Arnout De Cleene

Wie leest leeft langer!

WIE LEEST LEEFT LANGER!

Stichting Lezen heeft actueel onderzoek over de opbrengsten van lezen nageplozen en gebundeld in de nieuwste Leesmonitor - Het Magazine. En daaruit blijkt dat "wie boeken leest niet alleen meer begrip heeft voor andere mensen, maar zich ook mag verheugen op een langer leven."

De publicatie Wat beweegt het boek? Over de opbrengsten van lezen kun je downloaden of bestellen via de website van Stichting Lezen.